SomaliTalk DALSAN
Home | Webs | Email | TellFriend | Search | Feedback |
w w w . s o m a l i t a l k . c o m
DIYAARGAROWGA - RAMADAN
 SOMALI CENTRAL LIBRARY

Kismayo –Somalia 15/10/2002

Soonka

 

I  I  D  H  E  H

Mahad waxaa iska leh Eebbaha Caalamka abuuray, Naxariis iyo Nabadgelyo Alle ha siiyo Nabigeena Maxamed (S.C.W.)Eheelkiisa iyo Asxaabtiisa dhammaan.

Intaa ka dib, tarjumadani waxay ku saabsan tahay Soonka, Axkaamtiisa, dadka sida ay ugu kala qaybsan yihiin , waxaa Soonka fura iyo faa’iidooyin kale oo kooban : -

Sonka: waa in Sarreeye Eebbe lagu caabudo ka tagidda waxyaabaha Soonka fura markuu waaga baryo ilaa uu gabbalku dhaco

Soonka Ramadaan: waa tiir ka mid ah shanta tiir ee Islamka ugu waaweyn , waxaa u daliil ah oraahda Nabiga (S.C.W): Islaamka waxaa lagu dhisay shan , “ in laga maragkaco Eebbe mooyee cid kaloo cibaado mudan ineyan jirin, Maxamedna(S.C.W) uu yahay adeegaha Eebbe , in Salaada la tukado (oogo), Zakada la baxsho, Bisha Ramadaan la Soomo iyo in Guriga Eebbe ee Xurmeysan la soo booqodo (Xajka)

DADKA & SOONKA

Soonka waajib ayuu ku yahay qof kasta oo Muslim ah, oo qaan gaar caaqil ah ( aan waalleyn) awoodi kara oo aan musaafur ahayn.

2. Gaalka ma soomayo, hadduu Islaamana waajib kuma aha inuu gudo Soonka intuu gaalka ahaa.

3.Carruurta yar-yar ee aan qaan gaarin, soon kuma waajibo, balse waa la faryaa si ay ugu caada yeeshaan .

4.Qoka waalan soon iyo in raashiin laga baxsho midna waajib kuma aha, waxaa kaloo la mid ah doqonka aan wax kala sooci karin iyo waayeelka cantaatabay ee aan waxba kala garanayn

Qofkaan u Soomi karin sababo joogto ah awaadeed sida : qof gaboobay, qofkuu haayo cudur aan bogsaneyn labada waxaa laga bixinayaa dharaar kasta soonkeeda rashiin la siinaayo qof miskiin ah

Qofkuu cudur lama filaan ah ku dhaco, oo la rajeeynayo inuu bogsoodo wuu afurayaa hadduu soonku dhibayo, markuu bogsoodo ayuuna gudayaa

Marwada uurka leh iyo midda ubad nuujinaysa, hadduu soonka dhibayo uurka ama nuujita daraadood, ama ay u baqaan ubadkooda way afurayaan, waxayna iska gudayaan markay u sahlanaato ama cabsida ay ka baaba’do

Marwooyinka caadada ama kadhka(1) u yimaado ma soomayaan inta ay caadada ama kadhka uu hayo, inta maalmood ka tageyna way soo gudayaan markay fursad helaan

Qofka danta ay ku kallifto inuu afuro si uu badbaadiyo qof biyo ku maashoonaya ama gubanaya, wuuna gudayaa soonka ka tagay.

Mussaafurka (Socdaalka) hadduu doono wuu afurayaa, dabadeed wuu gudayaa inta dharaarood ee uu afurnaa, waa isku mid hadduu safarkiisu yahay mid lama filaan ah ama mid joogta ah sida dadka is kaleh gawaarida la kiraysto, way afuryaan hadday rabaan, maadaama ayan joogin magaaladooda.

WAXYAALAHA AAN SOONKA FURIN

Qofka soomani ka furmi maayo Soonka hadduu cuno waxyaalaha Soonka fura asagoo illowsan ama jaahil ka ah ama lagu dirqiyo, waxaana u daliil ah Oraahda Sarreeye Eebbe: ( Rabigayow ha noo qabanin haddeynu illowno ama aynu gefno) (illaa qofkii lagu dirqiyo asagoo qalbigiisa imaanku ku sugan yahay ) (wax dembi ah idinkama saarna waxaad ku geftaan, balse waxaa la idin weydiinayaa waxey qalbiyadiina (laabihiina) u qasdaan)

Hadduu qoka soomani wax cuno ama cabo isagoo illowsan soonka ka buri maayo, maxaa yeelay asagoo illowsan ayuu sameeyay.

Hadduu wax cuno ama cabo asagoo aamminsan in cadceeddu dhacday ama waaga uusan wali baryin soonka ka buri maayo, maxaa yeelay ogaal la’aan ayuu u sameeyey.Hadduu luqluqdo oo ay biyuhu dhuunta u gudbaan isagoo aan ula kac u samayn soonka ka buri maayo, maxaa yeelay uma uusan qasdin.

Hadduu qof isku junubo (shahwo ka timaaddo) isagoo (iyadoo) huruda, soonka ka buri maayo. Maxaa yeelay rabitaankiisa / keeda kuma ayan iman.

WAXAYAALAHA SOONKA FURA WAA SIDDEED :

Galmada. Qofka soomani hadduu galmoodo xaaskiisa dharaar Ramdaan ah, waxaa wajib ku ah inuu xoreeyo qof addoon ah, hadduu waayo laba bil oo xiriir ah ayuu soomayaa, hadduu awoodi kari waayo lixdan miskiin ayuu rashiin siinayaa .

Hadday qofka shahwo kaga timaaddo isagoo soo jeeda sida :- seegada, galmada, dhunkashada, dumidda IWM .

Hadduu qofka cuno ama cabbo wax anfacaya ama dhibaya sida : sigaarka .

Haddii qofka faleebo lagu suro soonka wuu ka burayaa, maxaa yeelay waxay la mid tahay isagoo wax cunay ama cabbay, laakiin haddii lagu mudo cirbbad aan nafaqo lahayn sida Antibiyootikada soonka ka buri maayo, hadduu ka qaato murqaha ama xididdada , waana isku mid hadduu dhadhankeeda dhuunta ama sanka uu ka helo .

Hadduu qofka soomani u dhiig baxo , dabadeed dhiig lagu shubo , si uu uga kabto dhiig baxa ku dhacay soonka wuu ka burayaa .

Haddii marwadu ka yimaado dhiigga caddada ama kadhka.

Haddii qofka dhiig isaga keeno toobin IWM, laakiin dhiigga iskii isaga yimaado sida sangororka ama ilig laga siibay darteed IWM, soonka buri maayo maxaa yeelay toobin iyo wax la mid ah kuma uusan iman.

Hadduu qof mattag qasab isaga keeno , laakiin hadduu matago isagoo aan u qasdin, soonka ka buri maay

FAA’IIDOOYINKA

Qofka soomaya waxaa u bannaan inuu soonka niyeysto isagoo janaaba qaba (qubeys waajib lagu leeyahay ) , dabadeed uu ka qubeysto markuu waagu baryo.

Haweeneyda hadday Ramadaan gudihiisa ka daahir noqoto dhiigga caadada ama kadhka intuusan waaga baryin waxaa waajib ku ah iney Soonto, xittaa haddeeyan ka qubeysan ilaa waagu ka baryo.

Qofka sooman waxaa u bannaan inuu ilig ama gows iska siibo iyo inuu iska daweeyo dhaawaca ka soo gaara , waxaa kaloo u bannaan inuu goojo isaga shubo indhaha ama -dhegaha, soonka ka furimi maayo, xiittaa hadduu goojada dhadhankeeda ka dareemo dhuunta.

Waxaa u bannaan qofka sooman inuu cadaydo dharaarta Ramadaan, subax iyo galab isku si ayuu u cadayanayaa sida dadka afuran oo kale.( Qaabka loo jamcinayo Axaadiista kala ah :

a-(Qofka sooman urka afkiisa ka soo baxaya wuxuu ka udgoon yahay barfunka miskiga loo yaqaan ) b- ( Xadiiska ka warramaya inuu cadeygu sunno yahay Salaad kasta marka la xiranayo ka hor ) , urka afka ma aha mid ku yimi cadey la,aan ee wuxuu afka la urayaa waxa weeye : Caloosha qofka sooman oo gaajo aawadeed la gubaneysa ) . Tarjumaha

Waxaa u bannaan qofka sooman inuu sameeyo waxyaalo ka fududeeynaya kuleelka daran iyo oonka sida isagoo biyo isku shuba ama isticmaala Mukayaf ( qaboojiye ) .

Waxaa u bannaan qofka sooman inuu afka isaga buufiyo wax ka fududeeynaya neefsashada oo cirriri ku noqota taas oo ka dhalata cudurka neefta ah IWM

Waxaa u bannaan qofka sooman inuu biyo ku qooyo bushimihiisa hadday qallalaan iyo inuu luq-luqdo hadduu afka qalalo, iskana ilaaliyo iney biyuhu ku tagaan.

Waxaa sunno ah in saxuurta dib loo dhigo ilaa u waabarigu soo dhawaado iyo in afurka la dadejiyo isla marka ay cadceeddu dhacdo. Waxaa kaloo sunno ah inuu ku afuro Rudab(2) hadduu waayo timir ayuu ku afurayaa, hadduu waayo biyo, hadduu waayo nooc kasta oo raashiin xalaal ah , hadduu waayo wuxuu qalbiga ka niyeeysanayaa afur ilaa uu ka helo wuxuu cuno.

Waxaa sunno ah inuu qofka soomani badiyo cibaadooyinka, kana fogaado dhammaan waxyaalaha la reebay.

Waxaa wajib ah qofka sooman inuuu dhowro gudashada waajibaadka iyo ka fogaanshaha xaaraanta . Shanta salaadood mid kasta wakhtigeeduu jameecada ku tukanaayo hadduu jameecada hore ula tukan jiray , (iyo haddii kale), wuxuu ka fogaanayaa beenta, xanta, khiyaanada , dulsaarka ( Ribo ) , ooraah iyo fal kasta oo xaaraam ah .

Nabigu(SCW) wuxuu yiri : ( Qofkaan ka tegin hadalka beenta ah ku dhaqankiisa iyo jahliga, Eebbe wax dan ah kama laha inuu qofkaasi ka tago raashinkiisa iyo cabbitaankiisa)

Waxaynu Eebbe ka baryeeynaa inuu khaatumadeenna hagaajiyo, qulubtannadana isku soo dumo , Dowlad loo aayona noo dhaliyo,inoona dembi dhaafo innaga ,waalidiintanada iyo Muslimiinta inta nool iyo inta geeriyootayba.

W/Q: Sheekh Maxamed Bin Saaalax . Al-Cutheymiin.
W/T: Ustaad Xuseen Cali Cilmi | xuscalcilmi@yahoo.com 

Daabaacaada 11-aad-Kismaayo ,20/10/ 2002.

Kadh=(waa Dhiigga ka yimaadoo dhumarka Markey dhalaan ka dib).

Rudab=( waa nooc ka mid ah qaybaha kala duwan ee timirta)

 


SOMALI CENTRAL LIBRARY

H.Q: Kismaayo –Soomaaliya 20/10/2002

Zakada afurka

zakada afurka waa zako ay waajibto marka soonka Ramadaan la furayo, waxayna waajib ku tahay qof kasta oo Muslim ah lab ama dheddig , xur ama addoon , qof yar ama qof weyn .

Ibnu Cumar, wuxuu yiri { Rasuulka (SCW) wuxuu waajib ka dhigay zakada afurka Ramadaan, suus(1) Timir ama suus Qamadi ah , waxayna waajib ku tahay addoonka, xurka, laba ama dheddig , qof yar iyo qof weyn oo Muslimiinta ka mid ah} Bukhaari iyo Muslim ayaa wariyey.

Xukunkeeda &Xikmaddeeda:-

Xukunkeeda : waxaa Zakada afurka la jideeyey bil shacbaan sandkii 2aad ee Hijrada, si ay u daahirso (2) qofka sooman ayadoo ay dhici karto iney ka dhaceen ficil ama hadallo aan faa’iido lahayn ama hadallo xun iyo iney kaalmo u noqoto faqiirrada iyo masaakiinta si ay uga deeqtoomaan dulliga iyo baryada dharaarta ciidda . Ibnu Cabbaas (EHRN) wuxuu yiri Rasuulka (SCW) “wuxuu waajibiyey (3) Zakada afurka si qofka soomani ay uga daahiriso falka iyo hadallada aan faa’iidda lahayn ama hadallada xun si ay cunno ugu noqoto masaakiinta, waaana inuu bixiyaa salaadda ciidda ka hor, waana zako la aqbalay, qofkii salaadda ka dib bixiyaa waa saddaqo ka mid aha sadaqooyinka”

Yey ku waajibtaa:-

Waxay ku waajibtaa qof kastoo Muslim ah oo xur ah(4) ee haysta qaddar suus oo cunno ah oo ka siyaado ah cunnadiisa iyo tan carruutiisa habeen iyo dharaar. Waxay waajib ku tahay nafsaddiisa iyo inta uu mas;uulka uu ka yahay sida : xaaskiisa, carruurtiisa iyo gacan yarayaashiisa inuu ka bixiyo Zakada afurka.

Qaddarka Zakada Afurka

Waxaa waajib ah Zakada Afurka in la bixiyo suus ama 5 rodol iyo dalool oo ah Gallley ama Qamadi ama Bariisa ama Timir ama Zabiib ama Garoor (Caano Fadhi) ama wax kasta oo cunno ahaan loo isticmaalo sidan waxaa qaba Imaam Maalik, Imaamu Shaafici iyo Imaam Axmed.

Abuu Xanifa wuxuu sheegay iney bannaan tahay bixinta qiimaha cunnada oo lacag ah . Waxaase habboon in la raaco 3da Imaam ee hore waxay isku wafaqeen.

Goormey Waajib tahay:-

Culimaada Fuqahada waxay isku raaceen iney waajibto dabyaaqada bisha Ramadaan, waxayse isku khilaafeen iney waqti go’an u xiddidaan, Imaamu Shaafici wuxuu yiri :- “waxay wajib tahay markuu gobbalku dhaco habeenka ay ciidda soo galeyso maxaa yeelay waa wakhtiga soonka la furay

Wakhtiga ay waajib tahay, waana in la dedejiyaa bixinteeda

Jamhuurta Fuqahada waxay yiraahdeen : waxaan banaan in la de-dejiyo maalin ama laba maalin ka hor maalinka ciidda. Ibnu Cumar wuxuu yiri:”Rasuulka (SCW) wuxuu na faray inaan zakada afurka bixino inteyan dadku aadin salaadda ciiddda”. Imaamu Shaafici wuxuu yiri “ waxaa bannaan in la bixiyo billowga bisha Ramadaan”(5). Imaamyadu waxay isku raaceen hadduu qofka ka dib dhaco bixita Zakada afurka xilliga ay waajibka tahay iney deyn ku tahay ilaa uu ka bixiyo.

Ciidda la Siinayo

Zakada afurka waxaa la siinayaa 8da nooc ee dadka oo uu sarreeye Eebbe uu ku sheegay Kitaabkiisa { Sadaqooyinka waxaaa qura ee la siinayaa: faqiirrada, Masaakiinta, kuwa zakada soo ururiya, kuwa qalbigooda la soo dhaweyno, kuwa la xureynaayo kuwa (xaqa) kuwa deymoobay , waddada Eebbe iyo socdaalka ( Musaafurka) waana wax Eebbe uu waajib ka dhigay, illaheeyna waa oge falsan}(6) .

5 Qolo ma bannaana in la siiyo

1. Qofka hodanka ah.

2. Adoonka la yeeyahay.

3.Gaalka.

4.Cidda uu mas’uulka yahay qofka Zakada bixinaaya.

5.Reer Binii Haashim Iyo Reer Banuu Mudalib.

Kutubada laga soo Xigtay

Al-Miraat, J4B159

Sharxu Annaawawi Calaa Muslim, J7, B58

Nihaayat Al-Muxtaaj, J2,B108

Neyl Al-Awdaar, J4, B 181

Al-Maxallii, J6, B119

Kifaayat Al- Akhyaar fii xalli qaayat Al- Ikhtisaar, B385-86

Al-Xujat Al-Baaliqa, J2, B 509

Fiqhu Al-Zakaat J1, B 932

Fiqhi Al-Sunne, J1 B 350.

Saxiix Al-Bukhaari

Saxiirx Muslim F.G: J= Juska,B = Bogga

Abuu Daa’uud

Tarmedi

Musnadu Axmed

Suuurta Attowbaha, Aayaadda 60aad

W/D Ustaad Xuseen Cali Cilmi ,

Daabacaada 5aad Oktoobar, 20, 2002 –Kismaayo Qoraalkan kala 

xiriir: xuscalcilmi@yahoo.com

 

 -dhammaad-

AXKAAMTA SOONTA - QORAALKII CABDIFATAX 


WARARKA  SEPTEMBER - GUJI
»
AGOOSTO | JULY | JUNE | MAY | APRIL | MARCH | FEBRAAYO | Janaury 2002 | Wararkii 1999-2001 

com

Powered by www.SomaliTalk.com
All About Somalia and More...
>> Usheeg Asxaabtaada
Allah Is Great


Copyright © somalitalk.com. All rights reserved.

HTML CD [an error occurred while processing this directive]